In de krant stond een onderzoek dat aangaf dat bijna een derde van de ouders er niet van overtuigd is dat de leraar het voor het zeggen moet hebben in de klas. Wie dan wel, vraag je je af. Het gezag van de oude beroepen neemt af. Agenten, rechters leraren, ambulancepersoneel hebben er last van. Maar een school, daar stuur je toch als ouder je kind heen om.... dat het moet, ja, maar meestal toch ook omdat je ze aan een instituut, aan mensen toevertrouwt om ze iets te leren, kennis, vaardigheden, omgangsvormen.... En als je ze dan hebt toevertrouwd, met welke instelling doe je dat dan en wat vraag je dan van je kind ? Is je kind daar een mondige consument, die zijn onvrede met het onderwijssysteem in het algemeen, zijn klasgenoten en leraar in het bijzonder moet laten blijken, ook als anderen er last van hebben ?
Dat lijkt steeds vaker een vraag die er steeds minder toe doet, bij een groeiend deel van onze medelanders en veelal het autochtone deel,"trek ik me er iets van aan dat anderen last hebben van wat ik doe ?" Bij de tweede generatie buitenlanders komt dit in de pubertijd ook voor maar heeft het gedrag een heel andere achtergrond. Ik vrees dat dit niet kan worden afgedaan als gemopper van een man op leeftijd. Het is een beweging die samenhangt met het afbrokkelen van oude sociale structuren die voor onderlinge correctie zorgden. Als je je niet meer gecontroleerd voelt door mensen die er toe doen, niet meer wordt aangesproken, als relaties vluchtiger worden en meer inwisselbaar en dus steeds minder mensen er langdurig toe doen, brokkelen ook remmen af op al te egocentrisch gedrag. Deze beweging heeft ook voordelen. Mensen die hun plaats begrijpen en de gevolgen van hun handelen overzien kunnen steeds beter zelf verantwoordelijkheid nemen en doen dat ook. Maar er is een groeiend aantal mensen dat gedrag vertoont en denkbeelden koestert die er op wijzen dat het het deels een kwestie van "los zand" wordt. Waarbij de losse zandkorrels hun individuele rechten claimen tegenover de mensen die het voor het zeggen lijken te hebben. Er groeit spanning tussen lager opgeleiden en "de academici" die het in de tweede kamer, in de raad van commissarissen bij Ajax en in het bedrijfsleven qua salaris goed doen. Het lijkt een nieuwe vorm van "tweedeling" te worden, de hoger opgeleiden die de boel bij elkaar willen houden omdat ze ervan profiteren en de lager opgeleiden die zich zonder structuren die hen inbedden rooien, hun plaats en recht claimen, en veel wantrouwen voelen tegen kennis en orde die in het voordeel van de anderen werkt.
In de goeie ouwe industriële revolutie ontstonden vakbonden en partijen die het losse zand van de naar de steden migrerende plattelandsarbeiders konden binden. Er ontstonden zuilen met leiders. Je zou kunnen zeggen dat de patriarchale leider werd vervangen door nieuwe leiders van de zuilen. Nu doen de nieuwe slimmen het voorkomen dat het de sociale media zijn die de beweging ondersteunen. Dat zal deels ook het geval zijn, vooral bij de jongere redelijk opgeleiden, maar je mag je afvragen of de los-zand-medelanders met veelal weinig opleiding ook uit Twitter en faceboek hun denkbeelden halen en via linkedin hun normen en waarden op peil houden. Je kunt je in gemoede afvragen of er überhaupt ergens iets is dat bindt en socialiseert. In de buurt, soms, de sportvereniging soms, maar verder ? de tv ? ik weet het niet. Wat ik zie is dat de leidende groepen hun voorsprong uitbouwen en dat versnellen met sociale media en dat een steeds groeiend aantal mensen op zichzelf aangewezen raakt, met de commerciële televisie als bron van normbesef, als bron van idealen (er zijn nog nooit zoveel kinderen geweest die showbizz en gaming willen studeren), als bron van referenties over wat succesvol maatschappelijk gedrag is. We've got talent.... We vinden daar onze iconen, de bekende Nederlanders, waarvan het mij opvalt dat de gemiddelde BN-er slecht is opgeleid, slecht Nederlands spreekt, zich buitengewoon zelfzuchtig en ijdel gedraagt, als je dat vergelijkt met elites die je in andere media voor het voetlicht ziet komen.
Wat betekent dit voor de manier waarop de dingen gaan op dit moment ? Voorspellen kan ik het niet. Ik vermoed dat Ajax het meemaakt in de persoon van Cruijff, een icoon die openlijk (en als ie het zelf niet doet, doet Johan Derksen of de Telegraaf het wel voor hem) roept dat academici geen voetbalclub kunnen leiden omdat ze de verkeerde hersenhelft hebben ontwikkeld (je weet niet wat je hoort). En de georganiseerde leiding speelt het spel mee, gebruikt alle trucs in het spel om het icoon buitenspel te zetten, dat heeft 'het gevolg van Cruijff' weer genadeloos door en zo ontstaat in de Arena en de Toekomst een soort miniatuur die wel eens voorbeeld zou kunnen worden van wat we op meer terreinen gaan zien. Verharding van het spel, vergroving van technieken, de beursgenoteerden tegen de gevoelsmensen en het mag ten koste gaan van de club, kennelijk.
We zien er ook iets van in de coalitie op dit moment. Onze grote gedoger gaat steeds vaker met de oppositie meestemmen, wordt grof tegen zijn coalitiepartners (zoals jullie houden straks nog maar 4 zetels over als je niet meedoet met de afbouw van de ontwikkelingssamenwerking). Er lijken steeds meer signalen van achterkamertjes waarin kabinet met D66 en GL en zelfs CU overlegt over een tweede gedoogconstructie. Wilders kiest heel scherp dezelfde koers als Cruijff (of andersom): inspelen op angst en wantrouwen tegen de intelligentia, versimpelen, wegblijven van feiten, spreken in taal die met onlustgevoelens en agressie samenhangt. Wilders probeert niet de de loszand-massa te binden zoals de leiders na de industriële revolutie, want een partijorganisatie mag er niet komen, hij probeert van ze te profiteren en groot te worden door ze te laten waar ze zijn en ze het idee te geven dat hij hen een stem geeft. Het gaat erop lijken dat het maatschappelijk experiment van het pogen deze oppositie op te nemen in de machtsarena zijn langste tijd gehad heeft als Wilders straks (het lijkt er echt aan te komen) wordt ingeruild voor Sap en Pechtold. De strijd zal er onfatsoenlijker van worden vermoed ik. De rigiditeit van de liberale moraal (waar vrijheid van geweten ophoudt als je iets gelooft dat een weldenkend liberaal mens niet gelooft, zie de de gedoogdiscussie over de weigerambtenaar) zal verharden. Als correctie in eigen kring niet meer werkt omdat de kringen verbrokkeld zijn, zullen meer wetten ons gaan voorschrijven hoe we met onze overtuigingen moeten omgaan.
Ik vermoed dat deze beweging nog even doorgaat, de voorhoede zich steeds sterker gaat organiseren om de samenleving in stand te houden, en daarin steeds verder gaat. Ik weet niet of dat ook de democratie verder zal laten afbrokkelen. Tot nu toe is de democratie de grote verliezer van de strijd tegen het terrorisme en tegen de schuldencrisis. Liever geen verkiezingen of referenda. Maar wat er na verkiezingen plaatsvindt (België, bijv maar ook het gedoe weer tussen republikeinen en democraten in de VS) lijkt erg op onmacht om bruggen te slaan vanuit een teveel overtuigd zijn van het eigen gelijk. Ik heb er ooit voor gekozen om dialoogmens te zijn, er lijkt meer behoefte aan dan ooit...