Ik heb er, tussen het wat hitsige commentaar op hoedjes en voorbarige minidebatjes door, al een stuk of drie/vier gehoord, alternatieve troonredes. Er waren zeker drie pleidooien voor meer positieve toonaarden en geluiden. Ik heb één harde donderspeech gelezen over een koningin die had moeten voorlezen dat de burger en de lagere overheden maar beter kunnen ophouden met nog wat van de Haagse overheid te verwachten. Prinsjesdag dus.
Dat van dat positieve geluid, dat snap ik. Nederland is een volk van mopperaars. En dan bedoel ik niet dat fundamentele politieke gemor dat Wilders wil mobiliseren maar het gezeur in de pauzes en bij de koffie. Boeren en middenstanders klagen altijd en wij hebben een boeren- en middenstanderscultuur. "Nee, dan Amerika", wordt er dan altijd gezegd. Ik herinner me scherp de inaugurele rede van Obama die donders goed wist wat hij van Bush erfde, een gigantische schuldenlast, niet begrote oorlogen, verlaagde belastingen voor de rijken, een begrotingstekort dat alleen optisch meeviel omdat niet alles werd begroot. Hij vroeg het Amerikaanse volk, dat breed gebukt ging onder werkloosheid en niet meer op te brengen veel te hoge hypotheken in de crisis zich hun veerkracht te herinneren. Het was ontroerend en werkte hoopvol. Maar er zijn maar weinig speeches die de wereld echt veranderen. Uiterst rechts in Amerika, de rijken die hun belastingtarieven en privileges verdedigen, hervond het eerst zijn veerkracht. En toch, toch heb ik stiekem een beetje verlangd naar een moment waarop onze Trix zoiets zou zeggen, over hoe wij het land ontfutseld hebben aan het water, door wilskracht en samenwerking. Hoe wij, als het water terugsloeg daarna weer gingen opbouwen en dijken verhogen elkaar steunend in ontroerende saamhorigheid, dat kunnen we of konden we. Maar ik heb het niet gehoord. Al was het maar om even iets te voelen van de kracht van samen ervoor gaan. Maar het werd een sterk defensief verhaal, waarin rampspoed wordt aangekondigd dat wij het hoofd moeten bieden, en is dat defensief of defensief ?
Regeren is spelen met en binnen smalle marges, ook in noodweer dus. Zeggen ze. En wie dat zegt maakt zijn eigen marges kleiner. Wie zegt dat hervorming van de woningmarkt buiten de smalle marges valt, wie zegt dat om de coalitie overeind te houden de arbeidsmarkt niet mag worden aangepakt, verkleint zelf zijn speelveld. Ik had graag een troonrede gehoord en een intro-speech van de Jager, waarin dingen zouden worden gezegd als
Leden van de Staten Generaal. Toen ons regeerakkoord werd gesloten hadden we nog geen idee van de mate waarin de banken/kredietcrisis zich zou verspreiden en zou doorwoekeren in de wereld van de Euro en de kredietwaardigheid van overheden. Er is meer te doen dan we toen zagen. Misschien nog niet eens zozeer meer te bezuinigen, alswel, meer te regeren. De grenzen die we ons in onze gedoog- en regeerakkoorden hebben opgelegd moeten open. We moeten out of the box-denken en -besturen. En we willen U ook vragen als volksvertegenwoordigers en U als Nederlandse volk, om Uw grenzen te verleggen. Er bestaan nu geen taboes meer als het taboe op de hypotheekrente. Wij hebben respect voor het pensioenakkoord, maar het is niet genoeg, niet snel genoeg. De hens moet aan dek. Desnoods breken we tijdelijk een aantal mechanismen op de arbeidsmarkt open om ervoor te zorgen dat er meer wordt bewogen, meer wordt geïnvesteerd, meer mensen aan de bak kunnen, meer mensen een koopwoning kunnen kopen omdat er meer doorstroming komt. We moeten dieper zoeken naar mogelijkheden om dat wat we doen scherper te richten op het behoud van onze concurrentiekracht en innovatief vermogen.
En dan maatregelen, waaruit blijkt dat we niet tegen onze zin in zelfstandig worden gemaakt, maar positief worden uitgedaagd. Ik had gehoopt op een regering die niet alleen de broekriem aanhaalt als voorbeeldgedrag (als we dat allemaal ook doen wordt er helemaal niets meer gekocht, het consumentenvertrouwen is al laag genoeg) maar laat zien bereid te zijn over de eigen schaduw te springen, eigen grenzen of smalle marges op te rekken. Ik zie nu een defensief kabinet dat van de burger vraagt zelfstandig, inventief en ondernemend te worden en het zelf nauwelijks doet. Koopkrachtplaatjes een beetje bijstelt om Cohen in de rol van Gekke Henkie de Grote Gedoger (om Plasterk en Wilders gemengd te citeren) te kunnen houden, wat doet aan de kinderbijslag om de SGP in de eerste kamer bij de les te houden. Dat is regeren zoals je dat bij mooi weer speelt. Zuidwesterstorm vraagt om iets anders.
Ik heb even geen zin om nu in de lijn van eerder gemopper van mijn kant over de kunst en de zorg en zo mee te doen in de litanie tegen het stapelen van malaise bij de lagere en middeninkomens. Wie in geld denkt en in grote hoeveelheden daarvan komt altijd daar uit. Er zijn heel veel mensen met lagere en middeninkomens en dus... daar helpt geen moedertje lief aan. Ik vermoed dat de economische situatie het onvermijdelijk maakt om deze lijn maar even te accepteren. Tegenbegrotingen die lasten iets eerlijker verdelen gaan weer over smalle marges. Ik zoek, wil zoeken, vraag of er asjeblieft door regering en parlement op inhoud mag worden gezocht naar perspectieven, perspectieven in veerkracht, buiten het geld om, perspectieven op een samenleving die zich niet verschanst achter soppende dijken, op drukke terpen. Rutte kom achter je schans van het gedoogakkoord vandaan, kom van je liberale terp af, vraag je achterban om een offer en ga regeren.
Iets in die geest, goh, dat zou nog eens een troonrede zijn geweest....