"Noorwegen heeft zijn onschuld verloren". Ik voel altijd wrevel bij dit soort zinnen. Dat soort onschuld bestaat niet. Ondanks de schokkende verwarring die zoiets oplevert, ik herinner me de mijne nog toen Fortuyn werd vermoord en ook toen was er daarvoor al een stemmetje geweest dat waarschuwde. Waarschuwde, omdat politici die met angst spelen, hoe integer bedoeld ook, processen oproepen die veel groter zijn dan ze ooit kunnen hebben bedoeld. De onrust van vrees voor polarisatie en scheiding was er al, er kwam alleen een nieuw licht op, de schijnwerper van geweld, van moord, van Gogh en Fortuyn vielen door totaal verschillende motieven, maar werden ze beiden niet slachtoffer van de angst ?
Angst is een heel sterke emotie, een oeremotie, een oeremotie die er sterk toe heeft bijgedragen dat we als soort nog bestaan. Het is een levenskracht, die alert maakt en moedig, die snel maakt als vluchten noodzakelijk is, inventief als schuilen en overleven noodzakelijk is. Het is een emotie die het beste in ons bovenhaalt. Dat beste, is niet objectief altijd het beste, het is situatiegebonden. Kruisridders kunnen toen enig recht van spreken hebben gehad toen ze dachten dat het beste in hen bovenkwam, nu is dat het slechtste. Angst, als het niet gericht is op overleven, kan ook een zieke emotie zijn, of beter misschien, een ziekmakende. Angst voor het onbekende en het onvoorspelbare, vaak samengaand met angst voor het grote, kan ertoe leiden dat je je isoleert, als Israël een hoog hek bouwt tussen jou en je omgeving. Dat je die andere niet meer ziet als mensen, maar als een "soort". Als aliens of zo.
Het is dan ook niet zozeer of alleen maar het geweld dat ziek was in de actie van meneer Breivik, het is ook of met name de angst, voor de islam, voor de schaalvergroting in de wereld, voor de macht van Europa die over het kleinschalige eigen land heen gaat, de angst van de eenzame in de grote stad, waar je bijna alleen vreemden ziet en steeds meer vreemden die er anders uitzien en die je niet verstaat soms. En die vooral andere waarden lijken te hebben, anders staan tegenover dingen die voor jou vanzelfsprekend zijn in de relatie tussen man en vrouw, in wat werken is, wat veiligheid is. Mensen waaraan je een hekel hebt maar op je lijken, zijn veel minder angstaanjagend dan mensen die niet op je lijken en onvoorspelbaar zijn of waarvan je alleen het ergste verwacht. Als die angst zich politiek bundelt, leiders vindt die spreekbuis zijn, de strijd aangaan, dingen bij de naam gaan noemen, krijgt die, zieke of ziekmakende, angst zijn eigen vliegwiel. Zijn die leiders dan verantwoordelijk voor wat mensen als Breivik doen ? 'Natuurlijk niet' is te gemakkelijk, 'natuurlijk wel' ook, het is lastig om hier grenzen te vinden. Zijn leiders die met leiders samenwerken die hiervan spreekbuis willen zijn dan niet verantwoordelijk voor een hard tegenspel tegen, nee, niet de individuele Breiviks, maar tegen het opportunisme van populisten die met de ziekmakende angst spelen ? Ook hier is geen gemakkelijk antwoord mogelijk. Maar ik hoop dat er een besef groeit dat samenwerken met angstpolitici een slecht ontworpen en geconstrueerde achtbaan is.
De christelijk/joods gefundeerde conservatieve ideologie blijkt nu dus ook zijn eigen terroristische duivels te kunnen baren. Dat is geen alleenrecht meer van de islam. Die conservatief rechtse ideologie die onderscheid maakt tussen mensen, mensen die "hier" horen en zij die hier niet horen. mensen met een gewoon geloof en mensen met een "haatgeloof", die ideologie die zo ongevaarlijk leek dat geen rechter hem zou verbieden, die ideologie blijkt monsters te kunnen voortbrengen, in Noorwegen, dat wel, maar Nederland en Noorwegen lijken cultureel verdacht veel op elkaar. Wat moet je nou ? Bij het woord terrorisme kijkt je uit de spiegel plotseling een goed ogende blonde man aan en geen donkerharige snordrager of een met een haatbaard... Deugt je gedachtengoed dan niet als conservatief liberaal of christen? Deugt het dan niet dat je een minderheidskabinet steunt met gedoogsteun van een angstpoliticus, die voortdurend "strijd" zoekt en daarmee ook strijd propageert ? En dat er samenwerking ontstaat met een partij die vrouwen en homo's discrimineert ?
Je tenen staan krom bij PVV en SGP, maar vooruit. Want dat staan ze ook bij de strengere uitingen van de Islam, de potenrammers, de vrouwen klein houders, de ... verzin het. Eigenlijk weet je in je hart dat het geen eerlijke keuze is. Er zijn zo'n anderhalf miljoen stemmers op erg rechts in Nederland die vinden dat ze politiek in de kou staan en als je die discriminatie principieel veroordeelt omdat dat (gekleurde en islamitische) mensen in de kou zet, staan die anderhalf miljoen stemmers in de kou. Mensen die de PVV-stenmmers veroordelen, lijken die anderhalf miljoen mensen niet voldoende waardevol te vinden om in hun politieke standpunt mee te nemen. Er is hier geen gemakkelijk standpunt. Je zou willen dat er een brug mogelijk was, een dialoog, maar Wilders met een beetje verantwoordelijkheid en een beetje vuile handen blijft uit lijfsbehoud zo hard doorgaan dat een gesprek zinloos lijkt... Als het de bedoeling van Verhagen en Rutte was, om met behoud van hun waarden over discriminatie de volksvertegenwoordigers van Henk en Ingrid een hand te reiken, dan moeten ze nu toch in een gapend gat kijken.... Hoe verzoenen we dit ? Niet ? Eerst maar eens de rijksfinanciën saneren ? Kunnen we wel zo doorgaan ?
Ik ben 'een beetje links'. En ik voel mee met mensen die een beetje rechts zijn, naar het politieke landschap kijken en nu plotseling hun dilemma's in het licht van dom geweld zien geplaatst. Mensen die de problemen zien van de multiculturele samenleving zijn nog niet 'close to terrorism'. Maar waar ligt die grens dan ?
Ik heb getwitterd: "Wilders schreef: de dader van Oslo is een zieke geest. Gewetensvraag: Waar begint ziek, bij zijn sterk geestverwante denkbeelden, of pas bij geweld ?". Dat was echt een gewetensvraag. Ik vind dat het gedachtengoed van rechts niet deugt, dat is wel duidelijk. Ik wil bindende leiders en geen scheidende. Het begint pas eng te worden als er zware vijandbeelden ontstaan en strijd-taal wordt gebezigd. Ik gebruik bewust het woord 'eng'. Misschien zit daar mijn angst wel, angst voor scheiding, voor muren bouwen tussen oude en nieuwe inwoners, voor vijandbeelden en de dynamiek die dat kan oproepen. Angst voor antwoorden tegen die angst voor het onbekende die niets oplossen, maar het probleem vergroten, de angst verder laten doorwoekeren. Het antwoord op de gewetensvraag ligt voor mij dan ergens daar waar leiders hun verantwoordelijkheid voor de samenleving verwarren met hun eigen stemmenwinst en echte strijd tegen vijanden in eigen land (links, immigranten, islam, rechters...) en je buren (grieken, italianen, polen, joegoslaven) propageren... Als rechts zijn betekent dat je die grens niet ziet, is rechts gevaarlijk... En de meeste VVD-ers en conservatief christelijken zijn dat niet... Ook die willen een samenleving waarin mensen gewoon mens mogen zijn en geen vreemdeling
Als je zo 'maar een beetje en verstandig' rechts denkt, hoe kijk je dan aan tegen samenwerking met groepen, die wel snel geweld veroordelen als het werk van zieke geesten, maar in hun taal en beelden zoveel strijd stoppen dat ze er tegenaan komen te hangen. En als daar volksvertegenwoordigers tussen lopen die zelf blijkens eerdere veroordelingen niet helemaal vies zijn van een beetje fysieke agressie ? Wordt het niet tijd voor een fors debat over het (on)gelijk van Klink en over de vraag of onze minderheidsregeringsleiders niet eens wat steviger moeten ageren om te kijken of ze ziek rechts niet wat gezonder kunnen krijgen ? Of er meer bruggen kunnen worden geslagen, of angst bespreekbaar kan worden gemaakt zonder hem aan te wakkeren ? Het zou wel eens ten koste kunnen gaan van het gemak waarmee je regeert, maar dat is het waard.... of niet ?
Ik ben blij dat ik die dilemma's even niet zelf heb.... of in ieder geval op een andere manier....